Jan Gerhard Toonder
wordt in Rotterdam geboren op 18 juli 1914. Schrijver Willem Kloos leest de aanzet tot een roman van zijn hand en stuurt hem een lovende brief. Daarop staakt Jan Gerhard Toonder zijn studie economie en kiest voor een carriëre als schrijver.
Na eerst onder pseudoniem enkele kinderboeken te hebben gepubliceerd, schrijft hij het boek ’Een man zet door’, op verzoek van zijn uitgever, die ’een boek voor jonge mensen’ wilde.
Het is het eerste boek in een reeks die onderling sterk van stijl en onderwerp verschillen.
Zijn boeken weerspiegelen Jan Gerhards verschillende interesses en stemmingen. De gunst van het publiek vindt hij minder belangrijk dan zijn integriteit als schrijver. In 1957 schrijft hij de surrealistische roman ’Heksenest’, van pentekeningen voorzien door zijn broer Marten Toonder. Het boek verschilt zo zeer van zijn voorgaande werk dat hij daarmee althans een deel van zijn lezersgroep van zich vervreemdt.
In 1970 verwerft hij bekendheid als schrijver van het boekenweekgeschenk 'Kasteel in Ierland'. Twee van zijn romans, ’De spin in de badkuip’ en ’De dronken kanarie’ zijn vlot geschreven autobiografische impressies. Het astrologisch argument, dat hij samen met John A. West samenstelt, weerspiegelt zijn overtuiging dat astrologie een wetenschap is. Jan Gerhard Toonder sterft in Amsterdam op 25 augustus 1992, na een productief leven als literair schrijver.
Niet onvermeld mag blijven dat de tekst van ’Tom Poes en de Bommelkuur’ van de hand kwam van Jan Gerhard Toonder.
Bibliografie
Vanaf Een man zet door (1939) tot Vanaf dit moment (1948) publiceert Jan Gerhard onder de schrijversnaam J. Gerhard Toonder; vanaf Heksenest (1954) gebruikt hij zijn volledige naam Jan Gerhard Toonder. Als hij gebruik maakt van een pseudoniem, is dat apart vermeld. De meeste titels zijn romans, tenzij anders vermeld.
- Pim en Puckie (kinderboek; Meulenhoff, Amsterdam, 1936; onder pseudoniem Toon Gerhard; ill. Marten Toonder)
- Circus ‘Valdibomba’ (kinderboek; Meulenhoff, Amsterdam, 1937; onder pseudoniem Toon Gerhard; ill. Marten Toonder)
- De Schimmelhof (kinderboek; Meulenhoff, Amsterdam, 1938; onder pseudoniem Toon Gerhard; ill. Marten Toonder)
- Een man zet door (Elsevier, Amsterdam, 1939; omslag Marten Toonder)
- Uitvaart (Elsevier, Amsterdam, 1940; omslag Marten Toonder)
- Vreemdeling in Babylon (Elsevier, Amsterdam, 1941)
- De dag na Bethlehem (Elsevier, Amsterdam, 1941; ill. Phiny Dick en Marten Toonder)
- Schippers naast God (Nederlandsche Uitgeverij, Baarn, 1944; ill. Marten Toonder Studio)
- Het vuur (rijmprent; De Bezige Bij, Amsterdam, 1944; ill. Marten Toonder)
- Keukenkrabbels (fragmenten; D.A.V.I.D., Amsterdam, 1945; onder pseudoniem Gerard Spiegel, met illustrator Henk Kabos, onder pseudoniem Karel Woud)
- Geef ons heden ons dagelijks brood (De Suyckermolen, 1946)
- Het puin aan de Rotte (Strengholt, Amsterdam, 1946)
- El Dorado (De Bezige Bij, Amsterdam, 1947; omslag Marten Toonder)
- De schuld (Strengholt, Amsterdam, 1947)
- Gevecht om genade (De Bezige Bij, Amsterdam, 1948)
- Vanaf dit moment (De Boekerij, Baarn, 1948; omslag Marten Toonder)
- Rossen rijden reizen (De Bezige Bij, Amsterdam, 1951; samen met Margje Toonder)
- Het spook pakt zijn koffer (Buijten en Schipperheijn, Amsterdam, 1951(?); onder pseudoniem Jan Nielsen)
- Klei en zout water (C. de Boer Jr., Amsterdam, 1954; door Marten Toonder Senior en Jan Gerhard Toonder; omslag Marten Toonder)
- Heksenest (De Bezige Bij, Amsterdam, 1954; ill. Marten Toonder)
- Eiland in de verte (De Bezige Bij, Amsterdam, 1959)
- Vlaggen in de nacht (Meulenhoff, Amsterdam, 1960; bewerking van Gevecht om genade (1948))
- De oudste ochtend (De Bezige Bij, Amsterdam, 1960)
- Hannibal en de ratten (De Bezige Bij, Amsterdam, 1963)
- Blijf zitten waar je zit (verhalen; De Bezige Bij, Amsterdam, 1965)
- Opstaan op zaterdag (De Bezige Bij, Amsterdam, 1966)
- De tijger in de staart (De Bezige Bij, Amsterdam, 1969; onder pseudoniem Jurgen Abel)
- Kasteel in Ierland (Boekenweekgeschenk; Commissie voor de Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek, Amsterdam, 1970)
- Hier klopt iets niet (De Bezige Bij, Amsterdam, 1970; samenvoeging van Heksenest en Blijf zitten waar je zit)
- The Case for Astrology (essay; Macdonald, London, 1970; door Jan Gerhard Toonder en John Antony West)
- Het astrologisch argument (De Bezige Bij, Amsterdam, 1971; vertaling van The Case for Astrology)
- De dronken kanarie (De Bezige Bij, Amsterdam, 1975; omslag Marten Toonder)
- De spin in de badkuip (De Bezige Bij, Amsterdam, 1976; omslag Marten Toonder)
- Het meeuwenjong (De Bezige Bij, Amsterdam, 1979; samenvoeging van Eiland in de verte (1959) en De oudste ochtend (1960), door Marten Toonder Senior en Jan Gerhard Toonder)
- De hartjacht (De Bezige Bij, Amsterdam, 1981)
- De waakzaamheid (De Bezige Bij, Amsterdam, 1988)
- Oude mannen moesten beter weten (De Bezige Bij, Amsterdam, 1989)
- Dag Phiny (gedichten; De Bezige Bij, Amsterdam, 1990; gelegenheidsuitgave)
- De krekel in de herfst (gedichten; De Bezige Bij, Amsterdam, 1991)
- Zelfportret in verhalen (verhalenbloemlezing; De Bezige Bij, Amsterdam, 2010; samenvoeging van Heksenest (1954), Eiland in de verte (1959, fragmenten), De oudste ochtend (1960, fragmenten), Blijf zitten waar je zit (1965), De dronken kanarie (1975, fragmenten), De spin in de badkuip (1976, fragmenten))
Op de Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren (DBNL) staat een biografie van Jan Gerhard Toonder, geschreven door Marten Toonder.
© Toonder Compagnie B.V.
